Nhà máy điện rác Sóc Sơn là cơ sở xử lý chất thải sinh hoạt kết hợp phát điện đặt tại Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Nam Sơn, Hà Nội.
Theo thông tin doanh nghiệp công bố năm 2022, INTECH.,JSC đã tham gia cung cấp than hoạt tính cho dự án điện rác Sóc Sơn. Bài viết dưới đây cập nhật lại tình trạng dự án, làm rõ vai trò của vật liệu hấp phụ và các yêu cầu kỹ thuật khi lựa chọn than hoạt tính.
Cập nhật quy mô nhà máy điện rác Sóc Sơn
Nhà máy điện rác Sóc Sơn, còn được biết đến với tên gọi dự án Thiên Ý Hà Nội, được xây dựng tại Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Nam Sơn. Nhà máy bắt đầu tiếp nhận những xe rác đầu tiên từ tháng 5/2022 và chính thức được khánh thành vào ngày 13/10/2025.
Thông tin mới này thay thế cho nội dung trong bài năm 2022 cho rằng dự án vẫn đang vận hành theo từng giai đoạn thử nghiệm.
| Hạng mục | Thông tin cập nhật |
| Địa điểm | Khu xử lý chất thải rắn Nam Sơn, xã Trung Giã, TP. Hà Nội |
| Đơn vị vận hành | Công ty CP Năng lượng và Môi trường Thiên Ý Hà Nội |
| Thời điểm tiếp nhận rác | Tháng 5/2022 |
| Thời điểm khánh thành | Ngày 13/10/2025 |
| Công suất tiếp nhận công bố | 5.000 tấn rác/ngày |
| Công suất đưa vào lò theo giấy phép năm 2023 | 4.000 tấn/ngày |
| Số lò đốt | 5 lò, công suất 800 tấn/lò/ngày |
| Công suất phát điện | 90 MW |
| Công nghệ lò đốt | Lò ghi cơ học Waterleau của Bỉ |
Cần phân biệt công suất tiếp nhận rác và công suất rác đưa vào lò đốt. Giấy phép môi trường được Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp năm 2023 nêu lượng tiếp nhận là 5.000 tấn/ngày, trong khi lượng rác đưa vào năm lò đốt là 4.000 tấn/ngày.
Đến tháng 4/2026, Hà Nội tiếp tục động thổ dự án mở rộng với công suất bổ sung 1.600 tấn/ngày đêm. Việc mở rộng cho thấy nhu cầu xử lý chất thải của Thủ đô vẫn rất lớn và đòi hỏi hệ thống kiểm soát môi trường phải được đầu tư tương ứng với quy mô tiếp nhận.
Quy trình hoạt động của nhà máy điện rác
Mô hình nhà máy điện rác chuyển hóa nhiệt lượng từ quá trình đốt chất thải thành hơi nước, sau đó dùng hơi nước vận hành turbine phát điện. Đây là một chuỗi công nghệ liên hoàn, không đơn thuần là đưa rác vào lò và đốt.
Tiếp nhận và lưu trữ rác thải
Rác sinh hoạt được xe chuyên dụng vận chuyển đến khu tiếp nhận, cân tải trọng và đưa vào bể chứa kín. Cầu trục thực hiện đảo trộn rác nhằm:
- Làm đồng đều thành phần rác.
- Giảm chênh lệch độ ẩm.
- Đảm bảo quá trình đốt diễn ra ổn định.
- Duy trì vận hành đầy đủ hệ thống xử lý khí thải.
Việc quản lý bể chứa và áp suất không khí còn góp phần hạn chế mùi phát tán ra khu vực xung quanh.
Thiêu đốt chất thải, tận dụng nhiệt năng để sản xuất điện
Rác được đưa lên lò ghi cơ học và đốt trong điều kiện vận hành được kiểm soát. Nhiệt lượng tạo ra làm nóng nước trong lò hơi, sinh hơi nước áp suất cao để quay turbine và máy phát.
Quy trình cơ bản gồm:
Rác sinh hoạt → Bể chứa → Đảo trộn → Lò đốt → Lò hơi → Turbine → Máy phát điện → Hệ thống phân phối điện.
Quy trình này cũng được mô tả trong thông tin cấp phép môi trường của dự án Sóc Sơn.
Kiểm soát khí thải, xử lý nước thải và quản lý tro xỉ
Khí thải sau đốt có thể chứa bụi, khí axit, oxit nitơ, kim loại, thủy ngân và các hợp chất hữu cơ cần được kiểm soát. Vì vậy, một dây chuyền đốt rác hiện đại thường có nhiều công đoạn như:
- Kiểm soát điều kiện cháy trong lò.
- Làm nguội khí thải theo thiết kế.
- Khử oxit nitơ bằng SNCR hoặc SCR.
- Trung hòa khí axit bằng tác nhân khô hoặc bán khô.
- Phun chất hấp phụ carbon.
- Thu bụi và vật liệu phản ứng bằng lọc túi vải.
- Theo dõi và kiểm soát các chỉ số khí thải.
- Thu gom, quản lý tro bay và tro đáy.
Tại Nhà máy điện rác Phú Sơn, Bộ Công Thương ghi nhận cấu hình gồm SNCR, khử axit bán khô, khử axit khô, phun than hoạt tính và lọc bụi túi vải. Đây là ví dụ thực tế cho thấy than hoạt tính là một bộ phận của hệ thống xử lý nhiều cấp, chứ không phải giải pháp độc lập.
Than hoạt tính trong nhà máy điện rác có tác dụng gì?
Than hoạt tính có cấu trúc mao quản phát triển và diện tích bề mặt lớn. Khi được châm vào dòng khí thải đúng vị trí và đúng liều lượng, vật liệu tạo ra bề mặt tiếp xúc để giữ lại một phần chất ô nhiễm trước khi chúng được thu gom tại hệ thống lọc.
Hấp phụ dioxin, furan và hợp chất hữu cơ trong hệ thống nhà máy điện rác
Dioxin và furan, thường được ký hiệu là PCDD/F, là nhóm hợp chất cần được kiểm soát chặt trong quá trình đốt chất thải.
Tài liệu về kỹ thuật tốt nhất hiện có của Liên minh châu Âu nêu việc phun than hoạt tính hoặc chất hấp phụ khác có thể được kết hợp với bộ lọc túi. Lớp vật liệu hình thành trên bề mặt túi lọc hỗ trợ hấp phụ các hợp chất hữu cơ trước khi phần chất rắn được loại khỏi dòng khí.
Hiệu quả sử dụng trên thực tế chịu ảnh hưởng bởi:
- Đặc điểm diện tích bề mặt và hệ thống lỗ xốp của vật liệu.
- Nhiệt độ khí tại vị trí phun.
- Thời gian tiếp xúc.
- Kích thước hạt carbon.
- Liều lượng châm.
- Nồng độ chất ô nhiễm đầu vào.
- Hiệu suất của lọc bụi phía sau.
Hỗ trợ kiểm soát thủy ngân trong nhà máy điện rác
Thủy ngân có thể xuất hiện trong dòng khí do thành phần rác đầu vào chứa pin, thiết bị điện, đèn hoặc vật liệu có kim loại.
Theo BAT của Liên minh châu Âu, phun chất hấp phụ khô bằng than hoạt tính là một trong các kỹ thuật được sử dụng để giảm phát thải thủy ngân. Một số hệ thống còn sử dụng loại carbon có độ phản ứng cao hoặc được biến tính để tăng khả năng tương tác với thủy ngân.
Điều này không đồng nghĩa mọi loại than có chỉ số iodine cao đều phù hợp. Việc lựa chọn phải dựa trên dạng tồn tại của thủy ngân, đặc điểm dòng khí và kết quả thử nghiệm trong điều kiện vận hành thực tế.
Kết hợp với hệ thống lọc bụi túi vải
Sau khi được phun vào dòng khí, các hạt carbon mang theo chất ô nhiễm cần được giữ lại. Lọc túi vải tạo ra lớp bánh lọc, tăng thời gian tiếp xúc giữa dòng khí và chất hấp phụ, đồng thời thu giữ hỗn hợp bụi, tác nhân phản ứng và carbon đã sử dụng.
Vì vậy, hiệu quả xử lý không chỉ đến từ chất lượng than mà còn phụ thuộc vào khả năng phối hợp giữa:
- Thiết bị định lượng.
- Hệ thống vận chuyển bột.
- Điểm phun.
- Dòng khí.
- Bộ lọc túi.
- Hệ thống quan trắc.
- Quy trình xử lý tro bay sau thu gom.
Global Carb cung cấp than hoạt tính cho nhà máy điện rác Sóc Sơn
Theo bài viết do doanh nghiệp công bố ngày 24/8/2022, Global Carb đã tham gia cung cấp than hoạt tính cho dự án Thiên Ý Hà Nội trong giai đoạn nhà máy bắt đầu vận hành.
Global Carb là nhà máy sản xuất thuộc hệ thống INTECH.,JSC, đặt tại khu vực Bến Tre. Theo thông tin tự công bố trên website doanh nghiệp, cơ sở có diện tích khoảng 10.000 m² và khả năng cung cấp khoảng 400–500 tấn sản phẩm mỗi tháng.
Đối với dự án có nhu cầu sử dụng vật liệu liên tục, năng lực cung cấp không chỉ được đánh giá bằng tổng sản lượng. Đơn vị cung ứng cũng cần đảm bảo:
- Sự ổn định giữa các lô hàng.
- Kích thước và độ phân bố hạt.
- Độ ẩm và hàm lượng tro.
- Khả năng hấp phụ mục tiêu.
- Hồ sơ COA của từng lô.
- Quy cách bao bì.
- Năng lực giao hàng đúng kế hoạch.
- Điều kiện lưu kho và an toàn bụi.
- Khả năng điều chỉnh sản phẩm theo yêu cầu kỹ thuật.
Website của INTECH.,JSC hiện công bố dòng than hoạt tính dạng bột PAC có kích thước tham khảo 200–325 mesh và chỉ số iodine từ 500–1.200 mg/g. Đây là dải sản phẩm thương mại được doanh nghiệp công bố, không nên mặc định là thông số của sản phẩm đã cung cấp cho dự án nhà máy điện rác Sóc Sơn. Thông số sử dụng thực tế cần căn cứ hồ sơ kỹ thuật, mẫu thử và yêu cầu của hệ thống.
Tiêu chí lựa chọn than hoạt tính cho hệ thống điện rác
Đối với hệ thống xử lý khí thải đốt rác, không nên lựa chọn vật liệu chỉ dựa trên giá bán hoặc chỉ số iodine.
| Tiêu chí | Ý nghĩa |
| Chất ô nhiễm mục tiêu | Xác định cần kiểm soát thủy ngân, PCDD/F, hợp chất hữu cơ hay nhiều nhóm đồng thời |
| Khả năng hấp phụ | Đánh giá bằng phương pháp phù hợp với chất ô nhiễm cần xử lý |
| Kích thước hạt | Ảnh hưởng đến khả năng phân tán, tốc độ phản ứng và thu hồi |
| Độ ẩm | Độ ẩm cao có thể ảnh hưởng đến lưu kho, cấp liệu và hiệu quả sử dụng |
| Hàm lượng tro | Liên quan đến tỷ lệ carbon hữu ích và lượng chất rắn sau xử lý |
| Tính đồng nhất | Giúp hệ thống định lượng vận hành ổn định giữa các lô |
| Khả năng cấp liệu | Vật liệu cần phù hợp với silo, vít tải và thiết bị định lượng |
| Hồ sơ chất lượng | Cần COA, thông tin nguồn gốc và tiêu chuẩn kiểm tra |
| Thử nghiệm thực tế | Dùng để xác định liều châm và hiệu quả kinh tế phù hợp |
Checklist dành cho bộ phận kỹ thuật và thu mua
Trước khi đặt hàng, doanh nghiệp nên cung cấp cho nhà sản xuất:
- Lưu lượng khí thải.
- Nhiệt độ tại điểm châm.
- Nồng độ thủy ngân và PCDD/F đầu vào.
- Loại lò đốt.
- Cấu hình xử lý khí hiện có.
- Loại và diện tích lọc túi.
- Mức phát thải mục tiêu.
- Liều lượng vật liệu đang sử dụng.
- Mức tiêu hao trung bình.
- Điều kiện silo và thiết bị cấp bột.
- Yêu cầu về bao bì, vận chuyển và lưu kho.
Kinh nghiệm kỹ thuật quan trọng: Hai sản phẩm có cùng chỉ số iodine vẫn có thể cho hiệu quả khác nhau vì cấu trúc mao quản, nguyên liệu, khả năng phân tán và đặc tính chất ô nhiễm không giống nhau. Thử nghiệm tại phòng thí nghiệm và chạy đánh giá thực tế là bước cần thiết trước khi sử dụng lâu dài.
Giá trị môi trường của công nghệ điện rác
Phát điện từ rác giúp giảm khối lượng chất thải phải chôn lấp và tận dụng nhiệt năng từ phần rác không còn khả năng tái chế phù hợp. Mô hình cũng có thể giảm áp lực sử dụng đất tại các khu chôn lấp và bổ sung một nguồn điện cho hệ thống.
Tuy nhiên, công nghệ này chỉ phát huy giá trị khi được triển khai đồng bộ:
- Phân loại rác từ nguồn.
- Kiểm soát thành phần rác đầu vào.
- Duy trì điều kiện cháy ổn định.
- Vận hành đầy đủ hệ thống xử lý khí.
- Quan trắc và công khai dữ liệu theo quy định.
- Quản lý nước rỉ rác.
- Quản lý tro bay và tro đáy.
- Có phương án ứng phó sự cố.
- Bảo trì thiết bị định kỳ.
Không nên hiểu rằng đốt rác sẽ làm toàn bộ chất thải “biến mất”. Sau quá trình đốt vẫn phát sinh tro, chất rắn từ hệ thống xử lý khí và các dòng chất thải cần được thu gom, phân loại, kiểm soát theo quy định.
Câu hỏi thường gặp
Nhà máy điện rác Sóc Sơn đã hoạt động chưa?
Có. Nhà máy bắt đầu tiếp nhận rác từ tháng 5/2022 và được Hà Nội tổ chức khánh thành ngày 13/10/2025.
Công suất xử lý của nhà máy điện rác là bao nhiêu?
Thông tin công bố tại lễ khánh thành nêu công suất tiếp nhận của nhà máy điện rác là 5.000 tấn/ngày. Giấy phép môi trường năm 2023 ghi lượng rác đưa vào năm lò đốt là 4.000 tấn/ngày.
Nhà máy phát được bao nhiêu điện?
Công suất phát điện được công bố là 90 MW, gồm ba tổ máy.
Vì sao cần dùng than hoạt tính trong xử lý khí thải?
Than hoạt tính tạo bề mặt hấp phụ, hỗ trợ giữ lại thủy ngân, dioxin, furan và một số hợp chất hữu cơ. Vật liệu thường được sử dụng kết hợp với hệ thống lọc bụi túi vải và các công đoạn xử lý khác trong nhà máy điện rác.
Chỉ số iodine càng cao thì xử lý khí thải càng tốt?
Không hoàn toàn. Iodine là một chỉ tiêu tham khảo về khả năng hấp phụ và cấu trúc mao quản, nhưng không phản ánh đầy đủ hiệu quả đối với thủy ngân hay PCDD/F. Kết quả còn phụ thuộc vào loại carbon, kích thước hạt, nhiệt độ, thời gian tiếp xúc và cấu hình thiết bị.
Làm thế nào để nhận báo giá theo dự án?
Đơn vị mua hàng nên gửi lưu lượng khí, chất ô nhiễm mục tiêu, thông số đang vận hành, mức tiêu hao và khối lượng dự kiến. Dựa trên dữ liệu này, nhà cung cấp mới có thể tư vấn mẫu vật liệu và báo giá phù hợp.
Nhà máy điện rác Sóc Sơn với quy mô tiếp nhận hàng nghìn tấn rác mỗi ngày, việc duy trì hệ thống xử lý khí thải ổn định là yêu cầu không thể tách rời khỏi hoạt động phát điện.
Than hoạt tính là một mắt xích quan trọng trong quá trình hấp phụ thủy ngân, dioxin, furan và hợp chất hữu cơ. Tuy nhiên, hiệu quả chỉ đạt được khi lựa chọn đúng sản phẩm, châm đúng liều lượng và phối hợp đồng bộ với hệ thống lọc bụi, quan trắc và quản lý chất thải sau xử lý.
Liên hệ INTECH.,JSC nếu có nhu cầu tư vấn vật liệu cho dự án xử lý khí có thể liên hệ đội ngũ kỹ thuật để trao đổi thông số, mẫu thử và kế hoạch cung ứng.
